Op welke hoogte hang je een schilderij? Begin bij 145 cm

Bijna elk schilderij dat te hoog hangt, hangt te hoog om dezelfde reden: er is geschat vanaf de muur in plaats van vanaf de mens. Het antwoord waar musea al jaren mee werken is simpel. Het midden van het doek komt op ongeveer 145 centimeter boven de vloer, want dat is de ooghoogte van een volwassene die staat. Staat er een bank, een dressoir of een eettafel onder, dan wint het meubel het van die 145, en dan reken je van onderaf.

Reken de hoogte één keer uit en je hoeft nooit meer te gokken. Neem de hoogte van het doek, deel die door twee en tel er 145 bij op: daar komt de bovenrand. Bij een staand werk van 70x100 cm is dat 195 centimeter, en de onderrand komt dan op 95. Bij een liggend werk van 90x60 cm wordt de bovenrand 175 en de onderrand 115. Het ophangsysteem zit al op het doek, dus meet nog even hoe ver het ophangpunt onder de bovenrand valt en haal dat van je uitkomst af. Dat is de hoogte waarop je boort.

Boven de bank laat je de 145 los en ga je uit van de rugleuning. Houd 20 tot 30 centimeter tussen de bovenkant van de rugleuning en de onderrand van het doek. Zit er minder tussen, dan lijkt het of het schilderij op de bank leunt. Zit er meer tussen, dan horen de twee niet meer bij elkaar en hangt het doek los in de muur. Bij een gemiddelde rugleuning van rond de 85 centimeter komt de onderrand dus op zo'n 105 tot 115, en bij een liggend werk van 70x50 ligt het midden dan rond 135. Dat is lager dan de museumhoogte en dat klopt ook, want boven een bank kijk je meestal zittend.

Even belangrijk als de hoogte is waar het doek in de breedte hangt. Het midden van het schilderij hoort boven het midden van de bank, niet boven het midden van de muur. Die twee liggen zelden op dezelfde plek, en het oog kiest altijd het meubel als vertrekpunt. Laat aan weerszijden van het doek nog een flinke strook muur vrij, zo'n 15 tot 20 centimeter minimaal, anders gaat het werk tegen de armleuningen aan duwen.

Boven een dressoir of een sidetable geldt hetzelfde principe met kleinere getallen: 15 tot 25 centimeter boven het blad. Staat er een lamp of een vaas op, dan meet je vanaf het hoogste voorwerp en niet vanaf het blad zelf, want dat voorwerp is vanaf nu de onderkant van je compositie. Je kunt het doek ook gewoon tegen de muur op het dressoir zetten in plaats van ophangen. Dat mag wat ons betreft net zo goed, en het scheelt gaten in de muur terwijl je nog aan het schuiven bent.

Boven de eettafel zakt alles een stukje. Daar zit je, en je zit er lang, dus het midden van het doek mag naar 135 tot 140 centimeter. Hangt er een lamp boven de tafel, dan is die de baas: kies een plek waar het doek buiten de lichtkegel valt. Voor een muur bij de eettafel of in de keuken werkt beeld dat van dichtbij standhoudt, en dat is precies wat er hangt bij schilderijen voor de keuken, waar veel werk op één onderwerp is ingezoomd.

Boven het bed reken je vanaf het hoofdeinde: 15 tot 25 centimeter tussen het hoofdeinde en de onderrand. Kies hier liever een liggend formaat, want een hoog staand doek boven een bed torent over je heen als je zit te lezen. Rustig beeld werkt hier bovendien beter dan iets met veel contrast, en daarop is de verzameling bij schilderijen voor de slaapkamer geselecteerd.

Bij een hoog plafond is de verleiding om mee omhoog te gaan. Doe dat niet, want 145 hangt aan de mens en niet aan de muur. Wat wél helpt tegen een lege bovenmuur is een groter of staand formaat, want dat vult die hoogte zonder dat het schilderij zelf omhoog hoeft te kruipen. Voor een smalle strook muur tussen twee deuren, of naast een hoge kast, is staand werk sowieso de makkelijkste keuze, en het grootste deel van wat wij maken is staand. Je kunt de hele winkel daarop filteren via staande schilderijen.

In het trappenhuis werkt de vaste hoogte helemaal niet, want er is geen vaste vloer. Hang daar op ooghoogte van iemand die loopt en meet dus vanaf de traptrede recht onder het werk, niet vanaf de vloer beneden. Hangen er meerdere, dan schuift elk volgend doek precies zoveel omhoog als de trap zelf stijgt, zodat de rij evenwijdig aan de leuning loopt. Werk dat je in het voorbijgaan ziet moet in één oogopslag te lezen zijn, en daar is de selectie op hal en trappenhuis op uitgezocht.

Doe voor je gaat boren de goedkoopste test die er is. Knip een vel papier op de maat van het doek, plak het met schilderstape op de hoogte die je hebt uitgerekend en laat het een avond hangen. Loop er een paar keer langs, ga op de bank zitten, doe de schemerlamp aan. Binnen een dag weet je of die 145 bij jou klopt of dat het een paar centimeter lager moet, en verschuiven kost dan nog niets. Wil je het beeld er meteen bij zien, dan zet je het werk met de knop Bekijk het in je ruimte op je telefoon of tablet via de camera levensgroot op diezelfde muur.